Nedim Atilla
nedim.atilla@aksam.com.tr

Geçen ayın son günü İzmir'in Mordoğan Beldesi'nde anlamlı bir törenin tanığı olduk.  Dünyanın ikinci Sualtı Arkeoparkı Projesi'nin ilk aşaması, Mordoğan Belediyesi'nin öncülüğünde, 360 Derece Tarih Araştırmaları Derneği, Deniz Ticaret Odası, Ankara Üniversitesi ve İzmir Sualtı Derneği ile beraber gerçekleştirildi. M.Ö 600 yıllarında Bodrum Pabuçburnu açığında battığı için 'Pabuçburnu batığı' olarak adlandırılan 15 metre boyundaki tekneden esinlenilerek bire bir ölçülerde tamamen ahşap olarak hazırlanan replika tekne, Mordoğan açıklarında batırıldı.

DENİZ DİBİ MİNİBÜSLERİ

Mordoğan Yapay Resif Projesi'nin bir parçası olarak tasarlanan Sualtı Arkeoparkı kapsamında inşa edilen tekne, sualtı arkeolog adayları için de çalışma alanı olmak üzere düzenlenirken, zaten önemli bir olta balıkçılığı bölgesi olan Mordoğan'da daha çok balık ve kalamar da avlanabilecek. Bu türden resifler trol avcılığının önüne geçerken, balıklara da yuva işlevi görüyorlar. Geçmişte de eski belediye otobüsleri, trolcülüğün önüne geçmek için denize atılıyordu. Böyle eski püskü otobüsler hem balıklara yuva oluyordu hem de trolcülere engel... Daha sonraları güçlü gemiler üretildi ve trol ağları ile dipteki otobüslerin yerleri değiştirilmeye bile çalışıldı. Trolcülerin bu konuda yasalar karşısında da geri adım atmaya niyetleri yok. Yeni proje, Mordoğan'ın bir sualtı merkezi haline getirilerek bu değerin ülkemize ve tüm dünyaya tanıtılmasını amaçlıyor. Önümüzdeki süreçte başka tekneler de denize batırılacak. Umarız deniz tarihi ve sualtı arkeolojisi üzerine ulusal ve uluslararası çapta düzenlenmesi düşünülen bilimsel toplantılar ve atölye çalışmaları da bir süre sonra başlar... Sadece besleme çiftlik balığı yemek zorunda kalanlar da denizde büyümüş balıkları böylelikle yiyebilecekler.

KALAMAR AVCILIĞI ZOR İŞ

Gelelim bizim gibi lezzet düşkünlerinin Mordoğan denince aklına ilk gelene... Yani kalamara... Kasabada dedesi ve babası gibi kulağında karanfille gezen 'Kalamar Avcısı' lakaplı Cem Liman'dan öğrendik kalamar avının inceliklerini: 'Mürekkep balığı ailesinden olan kalamar derin suların balığıdır. Karadeniz hariç Türkiye'nin diğer denizlerinde yaşar. Boyları 75 santime kadar uzar. Eskiden Ege'de 1 metre kalamar gördüğünü söyleyen balıkçılar vardı, şimdi pek rastlanmıyor. Kalamar avlamak için tekne akıntıya bırakılır ve en altta kurşun olan boş kalamar takımı denize salınır. Çapari çeker gibi, ama daha ağır hareketlerle misina ya da takım sallanır. Kurşunun sürekli dip ile teması olması lazım, genelde kalamar dipte oltaya atlar. Bazen ağır ağır olta yukarı çekilirken de atladığı olur. Kalamar avında acemi iseniz bir ota veya torbaya takıldığınızı sanabilirsiniz. Gün ağarırken ve güneş batarken en verimli zamanıdır. Genelde tek bıyığı ile oltaya atladığı için, bıyığının kopmaması için yavaş yavaş çekmeniz çok önemlidir. Deniz yüzeyine 1-2 metre kaldığında mukavemeti artar. Bu arada geriye çekişlerinde misinanın sıkılığını bozmayacak yani bol bırakmayacak şekilde kalama (kandırma) vermeniz de gerekebilir. Yarım kilodan büyük kalamarlar dışarı alınırken kepçe kullanılması gereklidir, kepçeniz yok ise, suyun yüzeyinde kalamarı ensesinden tutup içeri almalısınız. Dişi çok keskindir, parmaklarınızı ağzına almasına izin vermeyin, sadece ensesinden tutun'.

KALAMAR PİŞİRMENİN İNCELİKLERİ

Kalamar, mutfak meraklılarına zengin bir çeşitlilik sunuyor. Kalamar pişirmenin de püf noktaları var. En kolayı ama pek de sağlıklı olmayanı kızartması... Ayıklanmış ve halka halka kesilmiş balık parçalarını una bulayın ve içinde bol yağ bulunan çukur bir kabın içinde kızartın. Bir kilo civarı dilimlenmiş kalamarı madensuyunda 20 dakika kadar beklettikten sonra derin dondurucuya atabilirsiniz. İsterseniz bir tatlı kaşığı cep sodası, bir çay kaşığı şeker ile 5 dakika kadar yoğurup köpürttükten sonra, olduğu gibi buzluğa atabilirsiniz. Donduktan sonra istediğiniz miktarda çözüp, unlayın, ununu eleyin ve kızgın yağa atın, kızgın yağda en fazla 90 saniye kadar kalsın ve hemen çıkarın, yoksa sertleşir ve lastik gibi olur.

Malzeme

500 gram kalamar, 2 çorba kaşığı zeytinyağı, 5 adet taze soğan, 4 diş sarımsak, 2 orta boy domates, 2 sivri biber, 1 defne yaprağı, yarım demet maydanoz, 2 çorba kaşığı kekik, karabiber, tuz.

Hazırlanışı

Balıkçıya ayıklatıp alacağınız kalamarların gövde kısımlarını yarım santim kalınlığında halkalar halinde doğrayın. Taze soğanın dış kabuğunu ayıklayıp bütün bırakın. Domateslerin kabuklarını soyun ve küçük parçalar halinde doğrayın. Sivri biberlerin sapını ve tohumlarını atın. Yarım santim uzunluğunda doğrayın. Maydanozu ince ince kıyın. Zeytinyağını, soğanı, sarımsak ve kalamarları tavaya koyun. Karıştırarak yakmadan 7-8 dakika kavurun. Domates, sivri biber, defne yaprağı, tuz ve karabiberi ekleyin. 2 fincan sıcak su katın ve kısık ateşte yarım saat pişirin. Ocağı söndürünce defne yaprağını çıkartın. Soya sosu ve kekiği ilave edin. Karıştırın ve maydanozu üzerine serpin. Sıcak olarak servis yapın.

Kalamar dolması için ise mümkün olan en küçük kalamarları seçmelisiniz. 10 santimden büyükleri ızgarada sert oluyor, kalamar dolması için haşlanmış mantar, haşlanmış karides veya haşlanmış çimçim karides ve kaşar peyniri yeterlidir, malzemeyi istediğiniz sıraya göre kalamarın içine doldurun, ağzını bir kürdan ile diker gibi kapatın ve ızgaraya koyun, pembeleşince çevirin ve arzunuza göre servis yapın.