Yorgo Kırbaki

Ege'nin iki yakasında 1920'lerin öncesinde ve sonrasında yaşananlar, İstanbul'daki 6-7 Eylül 1955 olayları ve 1974 Kıbrıs olayları konusunda pek çok belgesel izledim. Çoğu sokağa balkondan değil de, pencereden bakan belgeseller. Taraflı ve “öteki”nin ne kadar zalim olduğunu anlatan belgeseller. Kan, acı, dram dolu belgeseller.

Oysa tarihte Ege'nin iki yakasındaki insanların insanlığa örnek oldukları dönemler de var. İşte yönetmen Tahsin İşbilen'in “Asya Minör Yeniden” adlı belgeseli bugüne kadar ne Türk'ün ne de Yunan'ın pek bilmediği bu dönemlerden birine ışık tutuyor. 

Atina'da tıka basa dolu İlion sinemasında gösterilen Asya Minör Yeniden, 2. Dünya Savaşı'nda Türkiye'ye kaçan Yunan vatandaşlarını anlatıyor.

Ege'nin bir yakasında Kurtuluş Savaşı diğer yakasında Küçük Asya Felaketi sayılan bir savaşın üzerinden daha 20 yıl bile geçmeden, acıların akıllarda, vicdanlarda hala taze olduğu bir sırada, Midilli'den, Sisam'dan, Meriç'ten Türkiye'ye göçenlerin öyküleri...

Kayıklar, sandallar gayriresmi rakamlara göre 60 bin kişiyi taşıdı Ege'nin bir yakasından diğerine. İnsanlar insanlarla evini ekmeğini paylaştı, üzümü, inciri, tütünü. Nazi ordularından kaçanlar Türkiye'de sevgi ile, saygı ile misafir edildiler.

İşbilen'in belgeselinde o dönemi yaşayanlar, Türk olsun Yunan olsun aynı dili konuştular. İnsanlık dilini. 

Asya Minör Yeniden'in gösterimi bittiğinde sinemadaki kalabalığın alkışlarını ve bilmediği, duymadığı bir dönem için şaşkınlığını hiçbir zaman unutmayacağım.

Bu muhteşem belgeselin mimarı da Atina'da gördüğü ilgiden hayranlıkla söz etti.

İşbilen'in yeni belgeseli, Karaburun'dan göç eden mübadilleri konu alan “Mimas'ın Çocukları” olacak.